Negroponte

NEGROPONTENİN ENFES KAPUÇİNOSU

Şu sıralar Küresellşemenin Geleceği adında Boyner Yayınlarınca basılan 2002de basılan Thomas Friedman'a ait (ilk defa 99 da yayınlanmış) bir kitabı okuyorum. Kitabın bir yerinde yazar tam da bizim burada dile getirdiğimiz usluba benzer bir tavır içinde "aslında neler oluyor"u seslendirmiş. Grubumuza Friedmanın bir katkısı olarak ve aslında çok daha tuhaf bir çaba içinde olmadığımızı gösteren uluslararası bir örnek olması yönü ile hiç üşenmeden kitaptan o bölümü kelime kelime yazarak bilginize sunuyorum. "Dijitalleştirme tekniği sesleri tınıları sinema filmlerini televizyon sinyallerini müzik renk resim sözcük belge ve sayıları bilgisayar dillerini ve aklınıza gelebilecek her türlü veriyi önce bilgisayar bitlerine dönüştürmenizi ve sonra da telefon hatları uydular ve fiber optik kablolar aracılığıyla dünyanın her yerine iletebilmemizi sağlayan bir sihirbazlık.Bilgisayar işlemlerinin temel molekülleri olan bitler aslında farklı 1 ve 0 kombinasyonlarından başka bir şey değil. Dijitalleştirme her türlü ses görüntü sayı yada harfi 1 ve 0'lardan ibaret kodlara indirgeyerek telekomünikasyon teknolojisi yardımıyla başka bir noktaya göndermek anlamına geliyor. Gönderildikleri yerde bu kodlar çözülüyor ve alıcı için yeniden oluşturularak aslına çok yakın bir şeye dönüştürülüyor. Being Digital'in yazarı Nicholas Negroponte'un çok isabetli bir dijitalleştirme tanımı var. "Birdenbire harika bir toz kapuçino icat etmiş olduğunuzu düşünün ; o kadar harika ki üstüne suyu eklediğinizde sanki bir İtalyan kafesinde yapılmış kadar nefis ve hoş kokulu oluyor ." Ve Negroponte'un işaret ettiği gibi artık daha çok şeyi toz haline getirebiliyoruz..Bunları atomlardan bitlere görüntü ve seslerden 1 ve 0'lara dönüştürüyor, sonra her zamankinden daha çok yere her zamankinden daha çok ucuza gönderebiliyoruz. Süreci şöyle düşünün : Mikroçip ve bilgisayar atomlardan oluşmuş her şeyi bitlere dönüştürebilen bir kalorifer kazanı gibi .Uydular telefon hatları ve fiber optik kablolar bu kazandan dünyanın geri kalanına uzanan borular gibi Bu borular teknik olarak geliştikçe – dijital boruların saniyede kaç bit aktarabildiğini gösteren bant genişliği arttıkça kazanın bitlere dönüştürdüğü atomlar giderek daha fazla taşınabilir hale geliyor. Bu dijitalleştirme süreci içinde bulunduğumuz küreselleşme çağını ve onu benzersiz kılan özellikleri anlamamız açısından çok büyük önem taşıyor . Bu yüzden burada bir dakika durup sürecin gerçek hayattaki işleyişine bir örnek vermeye değer. New York'ta telefonu elinize alıp Bangkok'taki bir arkadaşınızı arıyorsunuz . Ahizeyi kulağınıza dayayıp konuştuğunuzda soluğunuzun yarattığı hava basıncı telefonun içindeki bir diyaframa çarpıyor. Sonra bu diyafram sizin sesinizin tınısıyla ileri geri giderek hareket ediyor. Diyafram elektrik kablolarından oluşmuş bir bobinin yanında bulunan bir mıknatısa bağlı . Diyafram mıknatısı hareket ettirince manyetik alan kablonun içinde bir akım yaratıyor.Sesiniz alçalıp yükseldikçe bu manyetik alan dalgalanıyor. , dolayısıyla sesinizin yükselip alçalmasıyla birlikte kablonun içindeki akım da dalgalanıyor. Böylece ağzınızdan çıkan tını ses perdenizdeki değişimlere bağlı olarak bir dalga gibi yükselip alçalan bir elektrik sinyaline dönüştürülmüş oluyor.Bir sesin osiloskopla izlenmesine tanık olduysanız bunu görmüşsünüzdür. Bunu iletilebilir bitlere nasıl dönüştürüyoruz? Temel olarak bu elektrik dalgalarının dörtgenlere bölünmüş bir yüzey üzerinde alçalıp yükseldiğini hayal etmemiz gerekiyor.Her dalgayı minik dilimlere ayırın. Her dilimin yüksekliğini ölçün ve sonra bunlara 0 ve 1 cinsinden ifade edilmiş birer numara verin.Sözgelimi 10 birimlik yükseklik 11110000, ve 11 birimlik yükseklik 111110000 olarak ifade dilsin ve bu böylece sürüp gitsin.Bu 1ler ve 0lar bir araya toplandığında dörtgen kare dalga adını alan bir elektriksel vuruya çevriliyor. Okyanus dalgaları gibi yükselip alçalan ve iletim sürecinde küçük bozulma ve değişimlere uğramaya daha yatkın olan analog ses dalgalarının tersine dörtgen dalgalar sadece birlere karşılık yükselir ve sıfırlara karşılık alçalırlar. Böyle bir sinyal alan bir aygıtın sinyali doğru olarak okuması çok daha kolaydır. Dalgayı okumaya çalışmak yerine bütün yapması gereken şu soruyu sormaktır.: Yükseldi mi? Alçaldı mı? Dijital kopyaların her zaman çok daha net olması ve New York'ta ister ağzınızdan ister faksınızdan isterse bilgisayarınızdan bir 1 ve 0'lar dizisi olarak çıkan her şeyin öbür uca tıpatıp aynı 1 ve 0lar dizisi olarak ulaşması bu yüzdendir. Ama diyelim ki telefonda uzun konuşmayı sevenlerdensiniz ve Bangkok'taki arkadaşınızla sıkı bir sohbete daldınız.Bu durumda iletilmesi gereken 1 ve 0'lardan ibaret elektrik vurularının miktarı artacaktır.Teknolojinin mucizeleri sayesinde bu 1 ve 0ları sıkıştırma şansına sahibiz.( Bunu kısaca 11111111 ve 00000000 yerine 8*1 ve 8*0 dedirterek yaptırıyoruz.) Artık sesim bitlerden oluşan derli toplu ufak bir pakete dönüşür.Şimdi sıra bunları aktartmakta.Bunu birkaç yolla yapabiliriz .En basit yol bir değişken akım yaymaktır.; bu yöntemde kabaca açıklarsak 1'ler bir volta ve 0lar iki volta karşılık düşer.Bitleri fiber optik kablolarda da taşıyabiliriz; bu yöntem ışık vuruları yaymaya dayanır.Yani 1'lerde ışık yanar ve 0'larda ışık söner.( Kompakt diskler bir alüminyum tabakasıyla kaplanmış basit plastik plaklardır.Her 1 için plakta ufak bir çukur açılır.0'lar için ise plağın yüzeyi düz bırakılır.CD çalarınızın bütün yaptığı , plaktaki her halkaya küçük bir lazer ışığı tutmak, 1 ve 0'ları okumak bunları yeniden başlangıçtaki güzel seslere çevirmektir.)Bir başka yöntem 1ler için yüksek bir tını 0lar için alçak bir tını kullanarak radyo dalgalarından yararlanmaktır.Hangi yöntemi seçersek seçelim , her seferinde kusursuz bir kopya elde etme ihtimalimiz yüksektir.Bangkok'la yaptığım telefon konuşmasına dönersek sesim fiber optik ışık vurularına dönüştürülmüş sonra Bangkok'a ve arkadaşımın telefon alıcısına ulaşan bu vurular 1 ve 0'ları belirli büyüklükteki bir voltaja çeviren minik bir aygıt aracılığıyla yeniden ses dalgaları haline getirilmiş olabilir.Telefonun içindeki elektrik bobinine çarpan bu voltaj bir manyetik alan yaratır.,bu alan mıknatısı ileri geri hareket ettirir,mıknatıs ahizenin içindeki diyaframı oynatır., diyafram havayı iter,hava yeniden benim sesime dönüşür. Presto! İşte Negroponte'un enfes kapuçinosu hem de her seferinde." Sayfa 73- 76