FİZİK OLİMPİYATLARI NEDİR?

Uluslararası fizik olimpiyatları 1967 yılından itibaren yapılan bir uluslararası yarışma. İlk olarak doğu bloğundan 5 ülke arasında başlamış.1973te ilk defa bir batı ülkesi bu yarışmaya katılıyor.1982 de ise ilk defa bir batı ülkesi ev sahipliği yapıyor.Son yıllarda yaklaşık 70 kadar ülkenin 350 kadar öğrencinin 150 kadar akademisyenin katıldığı dev bir organizasyona dönüştü. 1959 dan bu yana yapılan Matematik olimpiyatlarına göre fizik olimpiyatları deney bölümü içermesi nedeniyle organizasyon açısından çok daha karmaşık ve çok daha pahalıdır.

Yarışmaya her ülkeden 5 öğrenci katılabiliyor.Öğrencilerin 20 yaşından küçük ve en çok Lise 3’ncü sınıfta olmaları gerekiyor. Küçük yaşta katılmanın bir sınırı yok. Her ülkenin TÜBİTAK benzeri yetkili kurumu değişik sınavlarla bu 5 öğrenciyi seçmeye çalışıyor. TÜBİTAK üç aşamada milli takımı oluşturuyor.İlk aşamada yapılan sınava isteyen her okulun katılabilmesi mümkün.( 1993 ten önce TÜBİTAK ÖYS de en başarılı 20 okulun öğrencileri arasından milli takımı seçerdi . 1990-92 arasında yapılan bir deneme ile ilk 20 ye giremeyen okullardan da oldukça başarılı öğrencilerin çıkabileceği gözlenince bu kuraldan vaz geçildi). Her okulun bu ilk sınava 6 kadar öğrenci gönderme hakkı var. Okullar bu 6 öğrenciyi kendi içlerinde geliştirdikleri yöntemlerle seçebiliyorlar.1992-96 yılları arasında ortaokul öğrencilerinin de uluslararası yarışmalarda başarı gösterebilme şansları ortaya çıktığı için her okula ortaokul öğrencileri için  2 öğrencilik bir ek kontenjan sağlandı.

Yarışma Türkiye'nin belirli merkezlerinde,  teorik ve test şeklindeki bir sınavla gerçekleşiyor. Sorular lise müfredatı ayarında ama zorluk derecesi oldukça terletici  düzeyde olabiliyor. Bu sınav sonunda bütün Türkiye’den yaklaşık 50 kadar öğrenci başarılı olabiliyor.Bu 50 öğrencinin yaklaşık ilk 25’i her sene Eylül aylarında farklı merkezlerde düzenlenen olimpiyat kamplarına davet ediliyor.Bu kamplar iki hafta kadar sürüyor.Öğrencilere liselerde gösterilmeyen ek konular gösteriliyor.Bunun nedeni uluslararası fizik olimpiyatlarının evrensel bir müfredatı oluşu. Bu müfredat yaklaşık olarak üniversite1-2 fiziğine yakın düzeyde.Ancak yarışmalarda yüksek matematik gerektiren sorular yer almıyor.O nedenle konuların matematiksel zorluğu üniversite fiziğinin biraz altında olarak düşünülebilir. Ama yarışmalarda sorulan soruların zeka gerektiren zorluk düzeyi üniversite düzeyinin çok üstünde. Düşünün ki tek bir sorunun sadece metni10-15 sayfa olabiliyor.Ve çözmeniz için size verilen süre sadece 1,5 saat. Çözümlerde doğal olarak 10-20 sayfa arası olabiliyor.Olimpiyatların ilk defa yapıldığı 1967li yıllardan bu yana soruların zorluk derecesinin giderek arttığı yapılan araştırmalar ile ortaya konulmuş durumda.Uluslararası yarışma iki ayrı günde 5’er saatten toplam 10 saat süren iki oturumda yapılıyor.İlk gün %60 oranında teorik sorular verilirken ikinci gün % 40 oranında deneysel fizik soruluyor.

Ülkemizde yapılan elemelerde ise ilk elemede deneysel soru sorulmuyor.Ama ikinci ve son elemelerde deneysel bölümler var.İkinci eleme sınavına giren 50 öğrenci genelde Aralık ayının ilk haftalarında Ankara’ya davet ediliyor.Bu sınavda başarı gösteren yaklaşık 12 kadar öğrenci milli takım için aday kadroyu oluşturuyor. Bu öğrencilere yaklaşık  2 altın, 4 gümüş ve 6 bronz ulusal madalya veriliyor .Daha sonra Şubat tatilinde yine iki hafta süren ikinci bir kamp yapılıyor. En son olarak Mayıs aylarında finale kalan 12 öğrenci 5 kişilik milli takımı belirlemek üzere son bir sınava giriyorlar.Seçilen 5 öğrenci daha sonra bir kaç kampa daha katılarak yarışmanın düzenleneceği ülkeye hazırlanıyorlar.Bu 5 öğrencinin yanında Takım Liderleri olarak isimlendirilen yetkili kişiler öğrencilerin başında yarışmalara katılıyorlar. Yarışma genelde Temmuz ayında her sene farklı bir ülkede yapılıyor. 10 gün kadar süren yarışma boyunca o ülkenin tarihi ve turistik mekanları geziliyor, eğlenceler düzenleniyor.Yeni arkadaşlıklar kuruluyor.

Yarışma sorularını ev sahibi ülke hazırlıyor. Çok daha önceden hazırlanan bu sorular sınavdan önceki gün bütün ülke liderleriyle paylaşılarak son değişiklikler yapılıyor. Soruların puanlama kriterleri yarışma öncesi belli olduğundan bu şablonlara göre değerlendirme komitesi öğrencilerinin kağıtlarını değerlendiriyorlar.Daha sonra itiraz hakkı için yeniden takım liderleri son olarak kağıtları inceliyorlar. En son olarak oluşan puanlara göre altın gümüş ve bronz madalyalar belirleniyor. Altın madalyaların belirlenmesinde en başarılı 3 öğrencinin ortalaması tavan olarak yani 100 olarak kabul ediliyor.Buna göre 90-100 arası altın , 78-89 arası gümüş, 65-77 arası bronz ve 50-64 arası mansiyon (teşvik) ödülü alıyorlar.Böyle bir durumda kaç öğrencinin altın madalya alacağı her sene değişiklik gösterebiliyor.